Era Paleozoik Awal

Paleozoik berasal daripada perkataan 'Paleo' iaitu tua dan zoik iaitu zoo atau haiwan. Zaman Paleozoik dicirikan oleh hidupan yang tertua yang terdiri daripada invertebrata dan ikan primitif. Paleozoik boleh dibahagikan kepada dua iaitu, Paleozoik Awal dan Paleozoik Akhir. Paleozoik Awal terdiri daripada Kambria, Ordovisi dan Silur, manakala Zaman  Paleozoik Akhir pula terdiri daripada Devon, Karbon dan Perm. Sempadan bawah antara Paleozoik ditendakan dengan kemunculan fosil berangka dan sempadan atas ditandakan oleh episod kepupusan massa yang terbesar dalam sejarah bumi.

Skala Masa Geologi

Paleogeografi Paleozoik Awal

Terdapat 6 benua yang besar yang wujud pada zaman Paleozoik Awal iaitu (1) Gondwana (2) Laurentia (3) Siberia (4) Khazakhstania (5) Baltika (6) China. Benua Gondwana terdiri daripada Afrika, Amerika Selatan, India, Madagascar, Australia, Timur Tengah dan Selatan Eropah. Benua Laurentia pula terdiri daripada Amerika Utara, Greenland, Ireland dan Scotland. Benua Siberia pula terdiri daripada Rusia Timur, Mongolia, dan benua Baltika terdiri daripada Rusia Barat dan Eropah Utara.

Paleogeografi dan Tektonik

Kebanyakkan benua pada masa Paleozoik ini berada pada latitud rendah. lautan Lapetus dan Rheic hasil pemuaian lautan pada zaman berkenaan.Pinggir benua Laurentia dan Baltika jenis pasif. Pinggir benua Gondwana aktif dan mempunyai zon subduksi. Orogeni Pan Afrika berterusan hingga Kambrian. Avalonia berpisah dengan Gondwana dan bergerak ke arah Laurentia. Pada zaman Ordovisi tengah, berlaku Orogeni Takonik hasil perlanggaran Laurentia timur dengan arka kepulauan. Berlaku penggasieran pada akhir Ordovisi di Arfika Utara.

Pada masa Silur lautan Rheic makin meluas dan Lapetus pula semakin menyempit. Pada Akhir Silur, berlaku orogeni Caledonia hasil pelanggaran Baltika dan Laurentia. Kebanyakkan benua masih terletak pada latitud rendah. Pinggir benua Laurentia dan Baltika jenis pasir. Pinggir benua Gondwana aktif dan mempunyai zon subduksi.

Hidupan Paleozoik Awal

Hidupan Kambrian dikenali sebagai masa berlaku letusan fosil berangka kalsit. Kambrian Awal didominasi oleh 75% Trilobit, 15-20% Brachiopoda inarticulate dan 5% Archaeocyatids. Kumpulan yang penting ialah Trilobit. Kambrian dikenali sebagai zaman trilobit. Trilobit menunjukkan perkembangan yang sangat pesat. Lima kepupusan dan kemunculan major trilobit pada masa kambrian dikenali sebagai biomer. Hidupan yang membentuk terumbu pada masa Kambrian ialah Archaeocyathid, dan terhad hanya pada masa Kambrian Awal Pada masa ini juga muncul fauna Chengjian, China yang terdiri daripada kesan bahagian lembut haiwan.

Terdapat juga Echinoderm dan moluska. Moluska yang terawal terdiri daripada monoplacophora diikuti oleh Rostroconch, Bivalvia, Cephalopoda dan Gastropoda pada Akhir Kambrian. Pada masa Kambrian muncul Burgess Shale, Fauna yang terdiri daripada Trilobit, lain-lain Arthropods, cacing, obor (Cnidaria), sponge, brakiopod dan sedikit echinoderm. Hidupan vertebrat yang terawal ialah ikan Agnatha Yunnanozoon. Ikan yang terawal muncul dikenali sebagai Ostracoderm (kulit bertulang). Pada masa Akhir Kambrian, berlaku kepupusan trilobit. 

Rujukan:  Condie, K.C. 2005. Earth as an Evoving planetary system. New York: Elsevier & Academic Press.

Wikipedia

Era Proterozoik

Kebanyakkan batuan zaman Arkean telah mengalami metamorfisme. Batuan ini kebanyakkannya terdapat di kawasan perisai seperti Perisai Baltik, Kanada, Brazil, Australia Barat dan lain-lain. Tektonik keping yang telah terbentuk adalah sama seperti yang terdapat pada hari ini (Wilson Cycle). Berlaku penokokan kepada kerak benua Arkean melalui perlanggaran kepingan. Pada akhir proterozoik, terbentuk satu superbenua Rodinia. Rodinia terbentuk antara 1.3-1.0 Ga. Superbenua Rodinia selepas itu berpecah pada 750 Ma dan kemudiannya membentuk superbenua Pannotia pada 650 Ma.



Tektonik

Terdapat beberapa episod orogeni yang berlaku semasa zaman Proterozoik. Orogeni adalah satu proses dimana berlakunya pembentukan banjaran-banjaran gunung-ganang akibat pelanggaran antara palt-plat tektonik. Antara episod orogeni yang berlaku ialah Kenoran, Wopmay, Grenvile dan juga Pan Afrikan. Kenoran berlaku pada sempadan Arkean-Proterozoik di daerah Superior, Kanada. Wopmay pula berlaku pada 2.0 Ga juga di kanada manakala Grenvile yang berlaku pada 1.3 hingga 1.0 Ga membabitkan pelanggaran antara benua dengan benua. Orogeni bagi Pan Afrika pula adalah pada 650 hingga 550 Ma.

Precambrian Banded Iron Formation (BIF)
Berlaku pembentukan BIF (Formasi Besi Belapis ) yang terdiri daripada Magnetit dan Hemait pada 2.5-2.0 Ga.

Pertambahan Oksigen
Oksigen bertambah pada 2.2 Ga dan penambahan ini ditandai dengan pembentukan lapisan merah.

Pembentukan Glasier
Pembentukan glasier dikenalpasti berdasarkan kewujuda n tilit.Tilit Prekambrian dikenalpasti pada 300 lokaliti. Terdapat juga permukaan batuan yang licin dan terguris oleh pergerakan galsier.

Terdapat dua endapat tilit hasil Glasier di Amerika Utara iaitu Ppada Proterozoik Awal dikenali sebagai Gowganda dan pada zaman Proterozoik Akhir dikenali sebagai Varanger.

Hidupan Proterozoik

Antara hidupan yang terdapat pada zaman Proterozoik ialah Cyanobacteria, stromatolites dan algae yang lain tersebar luas pada Paleoproterozoik. Hidupan-hidupan ini membebaskan oksigen melalui proses fotosintesis.

-Kemunculan Eukaryot: Eukaryot mempunyai sel-sel yang lengkap dan kebanyakannya adalah bersifat anarobik. Fosil yang paling tua berusia 2.1 a yang terdapat di Negaunee Iron Formation di Marquette, Michigan.

-Arritarchs: Arcitarchs mula muncul pada 1.4 Ga dan banyak ditemui pada zaman Proterozoik. 


-Eukaryot lain: Eukaryot juga ditemui pada 1.0 Ga di Bitter Spring Formation, Australia dan mungkin berkait dengan pertambahan oksigen bebas. 

-Kemunculan Metazoa: Selepas berlaku penyejukan Varanger, muncullah haiwan Proterzoik Akhir, Vendian (600-570 Ma) yang dikenali sebagai Fauna Ediacara. Fauna Ediacara dijumpai di Bukit Ediacara di Australia Selatan. Fauna Ediacara terdiri daripada filum Cniaria, Abbelida dan Arthropoda. Fosil yang ditemui pula terdiri daripada kesan hagaian lembut dan tiada rangka keras.

Zaman Proterozoik mengambil masa selama 42.5% daripada usia keseluruhan bumi, iaitu jika dibandingkan dengan waktu 24 jam zaman ini, Zaman Proterozoik mengambil masa selama 10.2 jam. Ini bermakna, apabila bersambung daripada jam 11 pagi tadi (Zaman Arkean), Zaman Proterozoik berakhir pada ebih kurang pukul 9.00 mlm.

Rujukan: Condie, K.C. 2005. Earth as an Evoving planetary system. New York: Elsevier & Academic Press.

Wikipedia.

Era Arkean

Zaman Arkean (Archean Eon) adalah satu zaman yang termasuk didalam zaman PreKambrian (3.8- 2.5 Billion) .  Zaman Prekambrian meliputi hampir 88% daripada keseluruhan usia bumi ini, iaitu 4.5 billion tahun, berpandukan kepada usia meteorit yang pernah jatuh di muka bumi. Zaman Arkean meliputi 45.6% daripada keseluruhan usia bumi ini. 

Pembentukan Litosfera

Kebiasaannya, batuan berusia Arkean ditemui di kawasan perisai dan kraton, iaitu suatu benua yang stabil dan jauh daripada aktiviti tektonik. Pada masa ini, bumi masih lagi merupakan sfera batuan lebur. Magma yang wujud kemudiannya menghablur membentuk lapisan pepejal kerak bumi pada bahagian luar iaitu permukaan bumi. Arus olakan terbentuk didalam bumi lalu bermulanya proses tektonik keping. Litosfera pada masa ini tidak stabil kerana sering mengalami hentaman meteorit. Mineral yang tertua yang ditemuialah zircon yang berusia 4.3 Ga (Giga anom). Batuan yang tertua pula ialah acasta Gneiss 3.96 yang ditemui di Yellowknife Lake, Canada. Manakala, batuan granit yang tertua adalah berusia 3.8-4 Ga yang terdapat di Slave Craton, Canada.

Batuan awal yang terbentuk terdiri daripada basalt kaya dengan aluminium. Ini diikuti oleh pembentukan andesit dan granit. Batuan tersebut mengalami kitaran peleburan semula lalu menghablur semula dan mengalami metamorfisme dan membentuk batuan metamorf. Terdapat tiga jenis sekutuan batuan iaitu (1) Sekutuan Granitoid-greenstone. Granitoid gneiss, granulit, komatitit. (2) Sekutuan pasir kuarza, karbonat dan syal (3) Sekutuan batuan granitoid termetamorf. migmatit.

Pembentukan Atmosfera

Atmosfera mula terbentuk pada zaman Arkean ini. Atmosfera terbentuk hasil daripada proses outgassing yang dihasilkan oleh volkano. Bahan gas seperti karbon dioksida, metana, ammonia, gas nadir, hydrogen, nitrogen, dan wap air dikeluarkan ke atmosfera. Kemudian, berlaku tindak balas pemecahan molekul air oleh ultra violet dan  membentuk lapisan ozon. Pada masa Hadean, oksigen bebas sangat kurang (1%).

Pada masa Arkean, oksigen juga kurang. Buktinya, Uraninit dan pirit yang ditemui telah mengalami pengoksidanan. Tambahan pula, tiada oksida besi ditemui. Tanah yang berusia prekambria mempunyai kandungan oksigen 2%. Hidupan awal bagi pada masa Arkean adalah jenis anaerobik. Namun, selepas wujudnya hidupan autotrof pada usia 3.5 Ga, oksigen bertambah secara berperingkat-peringkat.

Pembentukan Hidrosfera

Sistem hidrosfera terbentuk apabila wap-wap air yang terkumpul apabila suhu sejuk turun sebagai hujan dan mengisi lembangan. Bumi menjadi semakin sejuk. Wap air juga masuk kedalam atmosfera bumi melalui komet dan meteorit. Pada masa Arkean juga, bumi mula bumi mula menyejuk dan kerak bumi mula terbentuk. Air laut pada masa ini masih tawar.

Pembentukan Biosfera

Terdapat berbagai teori yang dicadangkan bagi menerangkan asal mula hidupan , iaitu (1) Penciptaan (2) Penjanaan spontan (3) Bubble Theory (4) Panspermia.

Hidupan yang terwal terdiri daripada prokaryoy ialah Bakteria Cyanobakteria yang berusia 3.6 Ga yang ditemui di Pilbara, Australia barat dan Afrika Selatan. Selain daripada bakteria, terdapat juga stromatolites yang menjadi banyak pada masa Akhir Arkean 2.7 Ga). Hidupan awal ini jenis autotrof yang membuat makanan secara fotosintesis.

*Jika hendak dibandingkan dengan masa 24 jam waktu zaman kini, Zaman Arkean mengambil masa selama hampir 11 Jam, iaitu bermula pukul 12.00 tgh mlm hingga hampir pukul 11.00 pagi.

Bagi yang belum familiar dengan perkataan-perkataan seperti 'basalt', 'andesit' dan beberapa istilah geologi lain (yang sepatutnya ada dalam silibus KBSR mahupun KBSM), boleh lah cuba mencari sendiri di Internet, atau bertanya kepada penulis sendiri atau menunggu entri-entri seterusnya. Terima Kasih.

Rujukan: Condie, K.C. 2005. Earth as an Evolving Planetary System. New York: Elsevier & Academic Press.

Wikipedia

Fosil penguin antara yang terpanjang pernah di temui

 Sejenis peguin yang pernah hidup di sekitar New Zealand 27 juta tahun lalu merupakan jenis yang terpanjang pernah direkodkan.

Ilutsrasi artis mengenai spesies peguin kuno yang terdapat di New Zealand itu.

Peguin sepanjang 1.3 meter itu, dari jenis Kairuku grebneffi itu telah mengatasi jenis peguin yang wujud pada masa ini, yang pada umumnya hanya mempunyai ketinggian 1 meter milik penguin jenis emperor.

Perkara ini berdasarkan penemuan fosil-fosil tulang yang ditemui di Peru pada tahun 2007.

Penemuan ini sudah lengkap "apabila saintis dapat menyatukan kembali kumpulan-kumpulan haiwan itu bersama" ujar Daniel Ksepka, daripada Universiti Selatan Carolina di Raleigh, yang mempunyai pengetahuan tentang penguin kuno Peru.

Pembinaan semula rangka tulang K. grebneffi ini mempunyai fizikal badan yang lebih kurus dan tinggi, berbanding jenis penguin moden yang gemuk dan pendek, tambah Ksepka.

Sumber: NewScientist